5 persone nant'à u situ.

    

U Natale d’oghje
è e so urigini

 

Natale (« Natalis dies » in Latinu) - Ghjè un appuntamentu di vinti seculi di tradizione stu ghjornu d’allegria spartuta è di maraviglia.

Perchè un ghjallicu ?

Digià, à l’epuca di i Celti, si parlava di un arburu u 24 di dicembre, cunsideravanu chì u Sole rinascia stu ghjornu. Assuciavanu un arburu à ogni mese lunariu è avianu dedicatu a picea (« arburu di u partu ») à quellu ghjornu.

 

Ci dinù una storia un frate Tedescu di a fine di u VIIu seculu, è a legenda questa : « santu Bunifaziu (natu in u 680) era un frate evangelizadore vulendu cunvince i druidi di i circondi di Geismar, chì u querciu ùn era un arburu sacru, dunque ne fece taglià unu. Caschendu, l’arburu inciaccò tuttu fora di un ghjallicu giovanu. Tandu, a legenda nasce. Secondu ella, san Bunifaziu averebbe fattu di st’arburu « l’arburu di u Bambinu Ghjesù ». Cusì, in Alemagna, omu piantò ghjallichi festighjà a nascita di u Cristu.

 

À l’XIu seculu, durante l’Avventu, l’usu di i cristiani era di presentà scene chjamate Misteri, frà queste quella di u Paradisu. Spessu, un ghjallicu di mele rosse simbulizava l’arburu di u Paradisu. Si dice chì certi stallavanu ancu un ghjallicu veru. Eppuru, omu parlatu di un « arburu di Natale » solu in u 1521, in Alsace. In quant’à u ghjallicu decuratu, era mintuatu in Alemagna, in u 1605. A so intruduzzione in Francia (à a corte) serebbe accaduta in u 1837, da a principessa Hélène di Mecklembourg dopu à u so matrimoniu u duca d’Orléans. Però, unipochi amentanu un ghjallicu stallatu in Versailles in u 1738.

 

Sia ch’ella sia, l’usu si sviluppò solu à a metà di u XIXu seculu-principiu di u XXu.

 

U ceppu di Natale, da induve vene sta tradizione ?

Tempi passatoni, i Celti festighjavanu u sulstiziu d’invernu (festa di Yule) è brusgiavanu un ceppu cum’è simbulu di u sole chì rinasce. Per elli, ghjera una manera d’incuragillu è di dalli energia. In a tradizione cristiana, u ceppu ch’omu fecia brusgià in a ziglia devia ramentà chì « Ghjesù di Galilea era natu in una stalla ghjalata è era scaldatu solu da un sumere è da un boie ».

 

Qualsiasi a tradizione, u ceppu devia esse grassu è tagliatu in un vechju faiu, un ormu, un querciu o un arburu fruttaghju ( u più chjarasgiu o susinu). Ci eranu parechje credenze in quant’à u ceppu messu in a ziglia. Per esempiu, in Pruvenza, ci vulia à dipusitallu davant’à a porta di a casa. Eppo, u più giovanu è u più vechju di a famiglia bevianu 3 volte u vinu in ufferta, è dicianu qualchì frasa rituale. Dopu, si punia u ceppu in a ziglia. mantenelu sin’à l’annu novu, era spintu à a fine di a veghja. Tagliatu in u legnu d’ulivu, stu ceppu, ancu s’ellu era infiaratu, ùn brusgiava i panni ; dunque, omu pudia mette i carboni rossi nant’à una tuvaglia senza dannu.

 

U famosu basgiu sott’à u vischju

U vischju u simbulu di l’immurtalità, forse perchè sempre verde. i druidi (i preti Celti), ghjera u rimediu universale, a pianta sacra ; credianu ch’ellu sbuccessi nant’à i querci grazia à una manu divina. In più, fiuria d’invernu... Era una furtuna Natale !

Quandu i druidi u brusgiavanu in umagiu à e divinità, ne distribuianu à a ghjente chì l’appendia à u collu prutegesi, o à l’entrata di a casa. Cusì, quand’elli accuglianu l’invitati, i basgiavanu sottu purtalli furtuna. Ma a Chjesa fissò Natale à a piazza di a festa pagana di u Sol Invictus (à u IVu seculu), è u vischju fubbe rimpiazzatu da u caracutu. Eppuru, a tradizione di u vischju cuntinuò, face chì omu si basgia sempre sott’à u vischju portafurtuna in tempu di Natale.

 

I santunelli

E statuette in terra pinta affaccate à u XVIIIu seculu ind’è un artigianu di Pruvenza. Eppo, in u 1798, Luigi Lagnel fabricò forme in ghjessu creà sti persunagi, stu fattu permesse una pruduzzione assai più impurtante (in particulare e fiere). I veri santunelli fatti in terra rossa lucale (Marseglia o Aubagne). U mistieru di santunaghju si trasmette da babbu à figliolu è, dapoi u 1803, Marseglia a capitale santunaghja. u tempu, ci stati d’altri suggetti aghjunti à quelli di a Natività.

 

E prime bucce

E prime decurazioni eranu frutti (mele, arance...) mutivi in carta è ostie micca cunsacrate. Pare chì e bucce di centu culori s’assumiglianu à i frutti di e prime decurazioni. D’altronde, dopu à una racolta pessima di mele in Alsace, un vitraghju di Strasbourg e rimpiazzò bucce di vetru ! Fubbe un successu è un artigianatu si sviluppò. À a metà di u XIXu seculu, e bucce di Lorraine è di Bohême chì fubbenu e più apprezzate. Eranu in vetru abbullatu è pinte à a manu. In quant’à e liccature (bombò, dulciumi, frutti secchi...) ghjeranu anch’elle decurazioni.

 

I canti Nataleschi

I primi canti fubbenu liturgichi : cantichi scritti in latinu, lingua di a chjesa. U più anzianu di u mondu forse quellu di i martiri d’Italia. Questu sarebbe statu cumpostu da Santu Ambrosgiu.

 

E pasturali di Natale di u XVIII-XIXu secule, epuca di i famosi :

 

Il est né le Divin enfant (anonimu di u XIXu seculu)

Les anges dans nos campagnes (di u XIXu seculu, attribuitu à Wilfried Moreau di Poitiers)

Douce nuit, cumpostu di dicembre di u 1818

Mon beau sapin (1824). Cantu tedescu d’Anschütz (di Leipzig)

Vive le vent (adattazione francese di « Jingle Bells », cantu americanu di u XIXu seculu, da John Pierpont).